GLP-1 คืออะไร ทำงานยังไงในร่างกาย
GLP-1 คือฮอร์โมนที่เซลล์ในลำไส้เล็กหลั่งออกมาหลังกินอาหาร ทำสามอย่างพร้อมกัน คือกระตุ้นอินซูลินเฉพาะเมื่อน้ำตาลสูง ยับยั้งกลูคากอน และชะลอการระบายอาหารจากกระเพาะ พร้อมกับส่งสัญญาณความอิ่มไปที่สมองส่วนไฮโปทาลามัส · ฮอร์โมนตามธรรมชาติสลายภายในไม่กี่นาที ยากลุ่ม GLP-1 จึงถูกดัดแปลงให้อยู่ได้เป็นวัน
ชื่อนี้โผล่ขึ้นมาทุกที่ในสองสามปีที่ผ่านมา ส่วนใหญ่ในฐานะชื่อยา แต่ตัวมันเองเป็นฮอร์โมนที่อยู่ในร่างกายทุกคนมาตลอด และเข้าใจมันไว้ทำให้อ่านข่าวเรื่องยาได้ขาดขึ้นมาก
GLP-1 คืออะไร ร่างกายสร้างจากไหน
GLP-1 ย่อมาจาก glucagon-like peptide-1 เป็นฮอร์โมนที่เซลล์ชนิด L ในผนังลำไส้เล็กส่วนปลายและลำไส้ใหญ่หลั่งออกมาเมื่ออาหารเดินทางมาถึง · มันเป็นหนึ่งในฮอร์โมนกลุ่มที่เรียกว่าอินครีติน ซึ่งเป็นระบบที่ลำไส้ใช้บอกตับอ่อนและสมองว่ามีอาหารเข้ามาแล้ว
มันทำอะไรบ้าง
- กระตุ้นอินซูลินแบบขึ้นกับน้ำตาล — ข้อนี้สำคัญมาก มันสั่งให้หลั่งอินซูลินเฉพาะตอนที่น้ำตาลในเลือดสูงเท่านั้น ซึ่งเป็นเหตุผลที่ยากลุ่มนี้ทำให้น้ำตาลตกน้อยกว่ายาเบาหวานบางกลุ่มมาก
- ยับยั้งกลูคากอน — กลูคากอนเป็นฮอร์โมนที่สั่งให้ตับปล่อยน้ำตาลออกมา การกดมันลงหลังมื้ออาหารช่วยคุมน้ำตาลอีกทาง
- ชะลอการระบายอาหารจากกระเพาะ — อาหารอยู่ในกระเพาะนานขึ้น ความอิ่มจึงอยู่นานขึ้น และนี่ก็เป็นที่มาของอาการคลื่นไส้ในคนที่ใช้ยากลุ่มนี้ด้วย
- ส่งสัญญาณความอิ่มไปที่สมอง — ออกฤทธิ์ที่ตัวรับในไฮโปทาลามัสและก้านสมอง ซึ่งเป็นส่วนที่คุมความอยากอาหาร
ทำไมฮอร์โมนตามธรรมชาติถึงใช้เป็นยาไม่ได้
เพราะมันสลายเร็วเกินไป · GLP-1 ที่ร่างกายหลั่งออกมาถูกเอนไซม์ DPP-4 ย่อยภายในเวลาราวสองนาที ซึ่งเหมาะกับหน้าที่ของมันคือเป็นสัญญาณระหว่างมื้อ แต่ใช้เป็นยาไม่ได้เลย
ยาในกลุ่มนี้จึงถูกดัดแปลงโครงสร้างให้ทนต่อ DPP-4 และให้จับกับโปรตีนอัลบูมินในเลือด ทำให้อยู่ได้เป็นวันแทนที่จะเป็นนาที จนฉีดสัปดาห์ละครั้งได้
ยาตัวแรกมาจากไหน
จากพิษของกิ้งก่า · สารชื่อ exendin-4 ที่พบในน้ำลายของกิ้งก่ามอนสเตอร์ (Gila monster) มีโครงสร้างคล้าย GLP-1 ของคนราวครึ่งหนึ่ง แต่ทนต่อการย่อยได้ดีกว่ามาก จนกลายเป็นต้นแบบของยา exenatide ซึ่งเป็นยากลุ่มนี้ตัวแรกที่ได้รับอนุมัติ
กระตุ้น GLP-1 เองด้วยอาหารได้ไหม
ได้ แต่ต้องเข้าใจขนาดของมันให้ตรง · โปรตีนและใยอาหารกระตุ้นการหลั่ง GLP-1 ได้จริง และเป็นส่วนหนึ่งของเหตุผลที่มื้อที่มีโปรตีนสูงทำให้อิ่มนานกว่า
แต่ระดับที่ได้จากอาหารกับระดับที่ได้จากยาห่างกันมาก · คำโฆษณาว่า "กระตุ้น GLP-1 ธรรมชาติ" ในผลิตภัณฑ์ต่างๆ จึงไม่ผิดในเชิงกลไก แต่ทำให้เข้าใจผิดเรื่องขนาดของผลอย่างมาก · การกินโปรตีนและใยอาหารให้พอเป็นเรื่องที่ควรทำอยู่แล้วด้วยเหตุผลของมันเอง ไม่ใช่ในฐานะยาราคาถูก
อ่านแล้วได้อะไรกลับไปใช้จริง ดีกว่าอ่านจบแล้วจบกัน